امروز ۱۴ بهمن ۹۰ بعد مدتها اول صبح جمعه پیاده شدم توی خیابان . رادین امروز یک ماه چهارده روزش شد و خوشبختانه فرصت کوتاهی بهم داد که بعد سالها برف سنگین زمستونی رو به معنای واقعیش حس کنم .حس جالبی بود مثل حس تازه و قشنگ اولین باری که بغلش گرفتم .
تو ستون لینک من و باباش یه وبلاگ داره می تونین سر بزنین و براش بنویسین .
نام "سيد احمد ميرزاده" را براي اولين بار با مجموعه ي " نمي توان كلاغ ماند" به عنوان شاعر كودك و نوجوان شنيدم و بعدها با مجموعه ي " كبوترها و آهوها".
مجموعه ي حاضر با چهارده شعر كه اكثرن در قالب چهارپاره و يك شعر در قالب سه پاره است براي گروه سني "د" سروده شده كه در نگاه اول تصاوير حجمي كتاب كه كل صفحه را پوشانده توجه خواننده را به خود جلب مي كند.
به نظر مي رسد در اكثر شعرها ، تناسب محتواي شعر با تصاوير رعايت شده و اين نكته در آثار ارائه شده برا ي گروه سني كودك و نوجوان مسئله ي مهمي است ، چرا كه مخاطب كودك و نوجوان براي ارتباط بيشتر با مضمون و محتواي دروني و بيروني شعر به دنبال تصاوير ملموس و عيني ساده است كه مستقيم به محتواي اثر اشاره مي كند.
البته ناگفته نماند حجم وسيع تصاوير كه بيشتر با نماي بسته و درشت در دو – سه رنگ خاص كل صفحات كتاب را پوشانده ، گاهن براي نگاه مخاطب خسته كننده است.
از شكل ظاهري كتاب كه بگذريم در كليت آثار مي توان با كنار هم گذاشتن شعرهاي مجموعه به يك هماهنگي موضوع از لحاظ ساختار رسيد كه مرتبط با عنوان كتاب است.
كلاغ قصه هميشه روايتگر داستاني ست كه ما انتظارش را داريم و ناخودآگاه در اين مجموعه ما عنصر كلاغ را روايتگر سفري مي بينيم كه شاعر بيشتر از همه با مضمون طبيعت و اجتماع ارائه كرده است.
"هـــندوستان "،"جنــگل"، و " بوي مركب" نمونه اي از اين شعرهاست ، كه جداگانه به بررسي آنها مي پردازيم.
آنچه همبستگي شعرها را از لحاظ مفهوم، بيشتر به ذهن متبادر مي كند ، هماهنگي كلام و موتيف هايي ست كه به جرأت در بيشتر آثار اين مجموعه مي بينيم . بعنوان مثال:
موتيف حيوانات كه بعنوان نشانه اي از طبيعت جغرافياي هندوستان در شعر "هندوستان" بكار رفته .
/ ببرو طوطي – فيل و طاووس/
يا موتيف طبيعت كه در شعر "جنگل " بصورت تداعي كلمات مي بينيم:
/ برگ و سيگار- جنگل و چنار/
و موتيفهاي ديگري كه بعنوان نشانه اي از زندگي روزمره ي امروزي بكار رفته. بعنوان مثال در شعر "برگي از درخت"،شاعر توانسته با همنشيني كلماتي مثل: / ايستگاه و صف – پارك و نيمكت/ هارموني زيبايي به فضا سازي شعر بدهد و مخاطب را به مسائل هستي شناسانه و فلسفي نزديك كند.
يا به ترتيب در شعر " شهر زير دريا " ،"كبابي خزان " ، " شاعر" ، " نگاه كن به دريا" و در شعر" ميوه ها " كه تداعي فصل بهار را دارد و در انتها ي مجموعه با شعر " ناگهان يك سيب " كه شاعر توانسته به زيبايي با برگشت به فضاي نوستالژي پاييز كه شايد كلاغ روايتگرِ اول قصه هم شاهد آن است ، مخاطب را به واقعيت شاعرانگي شعرها كه در قالب تصاوير خيالي بيان شده و حضور خودش در شعر آگاه كند .
آنچه در بيشتر شعرهاي اين مجموعه در نگاه كلي به عينه مي توان ديد ، بكارگيري زبان و تصاوير و ايماژهاي ناهماهنگ آن از لحاظ امروزي بودن است.
بعنوان مثال ، ما صميميت زبان و سادگي تصاوير ارائه شده در شعر "هندوستان"،" بوي مركب"،و "كبابي خزان"
كه بعضن با آرايه هايي مثل جناس يا بازيهاي زباني عادي ساخته مي شود در كل مجموعه نمي بينيم.
يك سؤال ساده الان
در دل من زد جوانه
اين كه ربطي هست آيا
بين هند و هندوانه ؟
خوش به حال هند ، زيرا
در كنار دوستان است !
فكر مي كردي كه اسمش
بيخودي هندوستان است ؟
كاملن مي توان با مقايسه ي ساده اي به تفاوت فضاي اين نمونه ها با شعرهاي ديگر مجموعه پرداخت . حتا اين تفاوت را در رواني موسيقي و ريتم اين شعرها كه به سادگي با همنشينيِ به جايِ كلمات در كنار هم ايجاد شده
مي توان ديد .
تصاوير و ايماژها در اين چند شعر با يك روايت ساده ، در كل اثر پراكنده شده و چه بسا تصوير بكر و تازه اي كه در شعر " كبابي خزان" با يك تشبيه كلي ارائه مي شود شاهد اين مدعاست.
خزان در آتش خود
گل و گلبرگ دارد
هميشه در دكانش
كباب برگ دارد...
حالا همين شعرها را كه بصورت ضمني بعنوان نمونه آورده ايم ،مقايسه كنيد با شعرهايي مثل"نمي توان كلاغ ماند" كه در واقع هيچ تصوير تازه اي از مفهوم كلاغ به مخاطب ارائه نمي دهد و هر چه شاعر گفته تكرار روايت قديمي كلاغ و قصه در پوششي از زبان صميمي و ساده ي امروزي است.
در كنار آن ناپختگي زبان را كه در تجزيه ي سطرها و كلمات بكار رفته ي بعضي از آثار مجموعه مي بينيم نمي توان ناديده گرفت.
بعنوان مثال در شعر "برگي از درخت " با كمي دقت در كلمات و چگونگي همنشيني آنها ، بي توجهي شاعر را در بكار گرفتن ضمير اشاره ي "اين " و در ادامه ، آوردن" نزديكهاست" به جاي" نزديكي است" ، در پاره اي از چهار پاره ي شعر مورد نظر مي بينيم.
با تاكسي رفتم به پارك
پاركي كه اين نزديك هاست
غرق گل است و پر درخت
سبز و تميز و باصفاست .
يا همينطور در سطر " ديدم كه خيلي وقت هست " (از همان شعر) ، كه استعمال معمول آن به شكل " هنوز خيلي وقت هست " مي باشد و شاعر با چشم پوشي از ساخت معمول در نحو جمله ، زبان و در عين حال موسيقي شعر را نامعمول و سنگين كرده است .
اگر قبول كنيم كه زبان و موسيقي كلام در ارتباط تنگاتنگي با هم هستند بايد گفت زبان سخت و گوشه دار اين شعر، موسيقي و ريتم ان را تحت ا لشعاع قرار داده و اغلب در بيشتر شعرهاي مجموعه شاهد اين موضوع هستيم .
همانطور كه در اكثر شعرهاي اين كتاب، توجه شاعر به بار عاطفي و احساسي و در عين حال تعليمي – آموزشي شعرها واضح و روشن است و بيشتر در قالب مضامين طبيعت و محيط زيست ، با روايتي شاعرنه بيان شده تا نگاه جستجوگر مخاطب را به واكاوي در دنياي اطراف و دقيق شدن در دنياي پيرامون وادارد .
با نگاهي اجمالي به بررسي اين نمونه ها مي پردازيم :
در شعر " هندوستان" كه اشاره به جغرافيا و طبيعت آن دارد:
زنگ جغرافي ست الان
درس ما "هندوستان" است
كشوري كه كوههايش
بام پر برف جهان است
شعر " جنگل " كه با موضوع حفاظت از طبيعت جنگل پيش مي رود ونمونه اي است روشن از بايدها و نبايدهاي تعليمي شاعر:
در آتش ضجه زد يك بيد
خدا بفرست باران را !
چناري بر زمين غلتيد
و نفرين كرد انسان را
يا نشانه ها و دالهايي كه منطبق با عنصر كلاغ در شعر " نمي توان كلاغ ماند" بصورت ضمني اشاره به يك مفهوم اجتماعي در زير ساخت اثر دارد ، كه به كمك حس عاطفي شعر نگاه فلسفي مخاطب را در مواجهه با مسائل روزمره و عادي نشانه مي گيرد .
نمي توان چنين حقير
ميان شهر و باغ ماند
به هيچ وجه بيش از اين
نمي توان كلاغ ماند
ميان شهر و روستا
خراب مي شويم ما
همه به كوه مي رويم
عقاب مي شويم ما
يا در شعر " برگي از درخت" كه با روايتي از زندگي امروزي ، اشاره به زمانِ گذري شده در بطالت دارد و همينطور در شعر " بوي مركب" كه شاعر با انتخاب يك مضمون اجتماعي اشاره ي ضمني به احترام مشاغل دارد كه ممكن است در نگاه مخاطب گروه سني مورد نظر ناچيز و بي ارزش باشد .
موقع تحرير ، گاهي
چشم او از اشك خيس است
افتخار ماست بابا
چون كه او يك خوشنويس است .
و يا در جايي كه شاعر با روايتي از جغرافياي زير آب و تشويق مخاطب به حفاظت از محيط آن خود را ملزم به رعايت اصل اساسي در ادبيات كودك و نوجوان كه همان نگاه تعليمي – آموزشي است، مي كند .
در شعر " شهر زير آب" :
افسوس ! ديگر مثل سابق نيست
آن شهر راز آميز رويايي
دارد خرابش مي كند آدم
با نفت كش ، با زير دريايي .
وقتي ساعت بزرگ را
از ميدان شهر برداشتند
زمان را گم كردم
شايد به دكترم بگويم
به جاي اينهمه قرصهاي بي خاصيت
يك برگ قرص فراموشي برايم تجويز كند
بايد به خانه برگردم
حتمن وقي برسم
تو كفشهايت را كنده اي
لباسهايت را آويزان كرده اي
و نان تازه را توي سفره پهن مي كني
حتمن تا حالا
لباسها توي ماشين لباسشويي سرگيجه گرفته اند
اتوبوس دارد دور ميدان مي چرخد
قرار است براي ميدان مجسمه ي تازه اي بياورند
مي توانم با اولين اتوبوس به خانه برگردم
كارهايم را سروسامان دهم
براي نان تازه اي كه خريده اي ، غذا بپزم
و زل بزنم به ساعت ديواري كه عقربه هايش را كنده ام
زمان را گم كرده ام
آخرين شماره ي بي پاسخ را از گوشي ام پاك مي كنم
و زل مي زنم
به مجسمه ي زني كه در حال گردگيري ميدان است.
سلام دوستان!
من خوبم!
همین نزدیکی ها قراره شعر جدیدمو بزنم !
حتمن سر بزنید!
من اتاقهای تاریک زیادی را دویده ام
نور، از دریچه های سقف
اریب ، افتاده روی ساعت مچی ات !
از برق ضعیف شیشه اش می فهمم که تنها نیستم .
با اینهمه
تاریکی هیبت بزرگی است
که مدام ، در چشمهایم پر و خالی می شود .
همیشه فکر می کنم
در خوابهای زنی پریشان قدم می زنم
که تصادفن شباهت عجیبی به او دارم
تا مرا مسافر هر شبه اش کند
پیرمردی روی پرده ی آخر شاهنامه می خواند
و من در جستجوی سیمرغ
توی قصه های شاهنامه سر از کوه قاف در می آورم .
قاف همیشه پوشیده از برف است
سیمرغ ، زال شاهنامه را روی قله رها می کند
ومن دیگر ، رستم را در پرده ی آخر نخواهم دید
بهار که بیاید
برفها آب شده اند
من از بیداری اول صبح می ترسم
وقتی که اتفاقها روی هم می افتند
تو در تاریکی دستهایم را رها کردی!
و مثل همیشه اول صبح که بیدار شوم
ملحفه های سفید و رنگی را کنار هم چیده ای !
ملحفه های سفید دیوارهای سفید!
چشمهایم را می مالم
سفیدی ملحفه ها روی صورت زن کشیده می شود
و تو هر بار پرده را کنار می زنی
من داد می زنم
تنهایم بگذار !
می خواهم بخوابم.
سلام !
سال نو مبارک اونایی که می بینم و اونایی که نمی بینمشون!
آرزو می کنم هر کجایید روزگارتون پر نور باشه!
"عکاس دوره گرد" مجموعه ی شعر حامد رحمتی از انتشارات "آهنگ دیگر" وارد بازار شد.
جنگــــل كه اخــم كرده درختــو زخــم كــرده
شــــــهر تميزمون كــو؟ شـــايد همـون روبرو-
كه داره بارون مي يـــاد صــداي ناودون مي ياد
"- عمـــو زنجــــــيرباف - بــــــــــــــــــــــــله !
زنجــــير منو بافتـــــي پشت كــــــوه انداختـي"
بابا اومـــــــد بيــــــاره توي كـوله ش ســتاره؟
بابا كـه دســـت خالــي براش نمـــونده حـــالي
ســــتاره ها رو پر داد تكيـــــــه به پشت در داد
ســـتاره هام كه گم شد دســــــتم پر هــــــيزم شد
صداي زنجير مي ياد بارون چه دلگــير مي ياد
"- عمو زنجــير باف - بـــــــــــــــــــــــــــله !
زنجــــير منو بافتــي پشـــت كـــوه انداختــــي
بــابــا اومــــــــــده چــــي چـــي آورده ؟
يه كپــــــــه هيــــزم با صـــــــــداي چـــي؟"
صـــداي رعد و برقه بابا تو كــارش غرقــــــه
تـــبر تو دستش داره هيــــزما رو مــــــي كاره
خونه ي گرم چه فايده ؟! جنگــــلو كشـــته ســـاده .
مجموعه ي " اسطبل " داريوش معمار از انتشارات چشمه منتشر شد.
... و چای دغدغه ی عاشقا نه ی خوبی ست
برای با تو نشستن بها نه ی خوبی ست!
ابوالفضل جان !
دومین سالگرد یکی بودنمون مبارک!
فا/سل